Resultaten

Geen resultaten

We hebben niet gevonden wat je zoekt. Probeer een ander woord.

Ondernemen

Viagroep

Onderwijzen

Viagroep

Onderzoeken

Viagroep

The horror: automatisering van de rechtspraak (Financieel Dagblad)

26 December 2018 onderzoeken

The horror:

automatisering van

de rechtspraak


 

In de film The Post stelt één van de hoofdpersonen dat de Vietnam-oorlog zo lang duurde omdat geen enkele Amerikaanse president de nederlaag wilde erkennen. Daarom werden er telkens meer manschappen en wapens ingezet, en kreeg het publiek te horen dat de oorlog nog te winnen was - terwijl de president en zijn staf beter wisten.

Hoogleraar en rechter Margreeth Ahsmann vergeleek KEI al met het Fyra-fiasco

Het verlengen van de Vietnam-oorlog doet denken aan enorme, moeizaam verlopende ict-projecten die maar door blijven gaan. Ook hier is het lastig voor de leiding om mislukking te erkennen: er is immers al veel geld en prestige geïnvesteerd. Carrières staan op het spel. Met meer geld en meer ict-mensen moet het geplande resultaat alsnog worden behaald. Vaak tegen beter weten in.

Of de digitalisering van de Nederlandse rechtspraak, die vaart onder de vlag 'Kwaliteit En Innovatie' (KEI), nu al in de categorie mislukte automatiseringsprojecten moet worden gerangschikt, is nog niet vast te stellen. Maar er zijn wel verontrustende signalen: pilots die moeizaam verlopen, rechters die klagen over drijfzand, oplopende kosten en 'efficiencywinsten' die steeds meer op een luchtspiegeling beginnen te lijken.

Wensdenken

KEI ging in 2014 van start gegaan en moest volgens de planning dit jaar klaar zijn. De signalen dat het niet goed gaat, kwamen al snel. Diverse rechters ventileerden al hun scepsis over de ambities van het programma. Al in 2015 schrijft rechter en hoogleraar Margreeth Ahsmann:

‘Digitalisering is nodig. Maar het tempo waarmee dit moet geschieden en de daaraan gekoppelde verwachtingen zijn niet reëel. KEI berust in mijn ogen dan ook vooral op wensdenken.’ Elders trok zij de vergelijking met het Fyra-project: de in 2013 mislukte treindienst tussen Amsterdam en Brussel.

Inmiddels heeft ook de Raad voor de rechtspraak, die leiding geeft aan het KEI-project, laten weten dat er problemen zijn. In een voortgangsrapportage uit december vorig jaar schrijft de Raad dat er weliswaar resultaten worden bereikt, maar ‘tegelijk mag niet verheeld worden dat het programma veel meer tijd kost dan was voorzien’. KEI, dat in 2018 gereed moest zijn, gaat waarschijnlijk nog jaren duren.

Het project, dat begroot was op € 60 mln, heeft inmiddels al € 200 mln aan investeringen gevergd. Van de geplande ‘maatschappelijke baten’, die in 2014 door de Boston Consulting Group op € 270 mln werden geschat, is nog weinig gerealiseerd. De rechtspraak heeft de aan het kabinet-Rutte II beloofde bezuinigingen ook niet kunnen realiseren. KEI zal de komende jaren nog investeringen van tientallen miljoenen euro’s vergen. De reserves van de Raad zijn inmiddels uitgeput, zodat het ministerie van Justitie zal moeten bijspringen.

Raad: 'KEI-doelen onlosmakelijk verbonden'

Het tegelijkertijd digitaliseren én reorganiseren van rechtsprocedures is een van de oorzaken voor de vertraging van het KEI-project, zo stelt ook de Raad voor de rechtspraak in de recente voortgangsrapportage. Geen handige combinatie, zo vinden automatiseringsdeskundigen.

De Raad laat in een reactie aan het FD weten dat deze doelen onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn. ‘De doelstellingen van het programma van KEI zijn het verkorten van doorlooptijden van rechtszaken en het toegankelijker maken van de rechtbank. Het vereenvoudigen en automatiseren van de werkprocessen draagt bij aan deze doelstellingen. Dit omvat dus meer dan alleen het digitaliseren van de papierstroom.ʼ

De Raad voegt hier aan toe dat er op deelterreinen goede resultaten zijn bereikt, maar dat het digitaal procederen een complex proces is, dat de hele organisatie raakt, maar ook de hele juridische sector. Dat nog maar 5% van het hele project is gerealiseerd, bevestigt de Raad niet. ‘Dat cijfer is ingebracht door de COR, maar kan de Raad niet plaatsen.ʼ

In haar voortgangsrapportage spreekt de Raad ook over 'successen'. De toezichthoudende taken van rechters, zoals bij faillissementen, curatele en bewindvoering, zijn grotendeels gedigitaliseerd. Digitaal procederen in asielzaken is halverwege 2017 verplicht gesteld. Maar in handelszaken en strafrechtspraak gaat het om moeizaam verlopende pilots in bepaalde delen van het land, of op beperkte rechtsgebieden. De centrale ondernemingsraad van de Rechtspraak gooide in januari een bak ijswater over de bescheiden resultaten door in een uitgelekte brief te schrijven dat tot nu nog maar 5% van het project is gerealiseerd.

Funeste combinatie

De ironie van het KEI-project is dat het van start ging op het moment in 2014 dat de Tijdelijke commissie ICT, geleid door VVD-Kamerlid Ton Elias, uit de doeken deed hoe grote automatiseringsprojecten bij de overheid telkens uit de rails kunnen lopen. Een van de aanbevelingen luidde: ‘Reorganiseer en standaardiseer eerst de werkprocessen die met ICT worden ondersteund en ga pas daarna automatiseren.’

Het kernprobleem van KEI is dat digitaliseren en vereenvoudiging van de werkprocessen van de rechtspraak hand in hand zijn gegaan, zeggen de professoren Hans Mulder en Jan Dietz. Zij doceren aan universiteiten in respectievelijk Antwerpen en Delft over de samenhang tussen automatiseringsprojecten en organisatieveranderingen. Mulder: ‘Het digitaliseren van de papierstromen in de rechtspraak is een fors project, al is het te doen. Maar er is een organisatorische verandering bijgekomen, en dan wordt het ingewikkeld.’

KEI neemt ook de manier waarop rechters, advocaten en andere betrokkenen met elkaar omgaan op de schop. Alleen zo kan één van de

doelstellingen - de reductie van de doorlooptijd van de procedures met 40% - gerealiseerd worden. ‘De combinatie van digitaliseren en het overhoop halen van de rechtsprocedures is funest’, zegt Dietz.

Hij trekt een vergelijking met de verbouwing van een kantoor. Als nog niet duidelijk is hoe de verbouwing moet verlopen, is de kans groot dat de schilders muren gaan verven die straks weer moeten worden afgebroken. Daarom vinden Dietz en Mulder dat een automatiseringsproces pas ingezet kan worden als de organisatie grondig is geanalyseerd en hervormd.

De Raad erkent dit probleem inmiddels wel, maar lijkt er geen radicale consequenties aan te verbinden. In de voortgangsrapportage uit december passeren diverse remedies de revue, waaronder digitalisering in kortere projecten en met een grotere betrokkenheid van de gebruikers. Om vervolgens te schrijven: ‘Daarnaast zou het zeer wenselijk zijn om alsnog tot de eerder beoogde vereenvoudiging van het procesrecht te komen.’

Het blijft dus modderen. ‘Het project is nog wel te redden’, zegt Dietz, ’maar dan moeten ze stoppen met automatisering en zich eerst richten op de rechtsprocedures.’ Mulder ziet ook nog wel ruimte voor de omgekeerde aanpak: alleen de papierstromen digitaliseren en de hervormingen vooruitschuiven. ‘Maar als je de besparingen al hebt ingeboekt, is het lastig om op je schreden terug te keren.’

The horror: automatisering van de rechtspraak (Financieel Dagblad)
Tags Deel

VIAgroep

Venture Informatisering Adviesgroep NV, kortweg VIAgroep is gevestigd in Den Haag en ingeschreven in het handelsregister Haaglanden onder nummer 164.764.

Hans Mulder in 60 seconden.

Hans Mulder in 60 seconden.

JW Player goes here

twitter feed

In Chaos We Trust https://t.co/j0oqDvVqTV
23 december Ondernemerspanel: of het helpt om topmannen veel te betalen? https://t.co/Wan5RqBKy5
SJSU joins DEMO community https://t.co/XjCltFbFx0
Developed by U-Lab